İş davası, Türk Hukuk sisteminde 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca işçi–işveren arasında çıkan uyuşmazlıklar ile Sosyal Güvenlik Kurumu'nun taraf olduğu uyuşmazlıkların çözümünü amaçlayan dava türüdür.
İş davaları işçi tarafından veya işveren tarafından açılmaktadır. İşçi veya işveren haklı nedenleri olduğunu düşünüyor ise ve yeterli delillere sahip ise davayı yasal sürelere uyarak açabilirler.
İşçi Açısından Değerlendirme
İş yerinde kendilerine haksız bir şekilde usul ve yasaya aykırı davranıldığı, mobbing yapıldığı veya bir hakkı ihlal edildiğini düşünen işçi tarafından haklı nedenlere dayalı olarak iş davası açılabilmektedir. İş davasında en önemli husus, işçi tarafından belirtilen sebeplerin somut delillere dayalı olarak mahkeme nezdinde ispat edilmesi ve bunları yaparken hak ihlali yaşanmaması için titiz davranılması gerekliliğidir.
İş davası açılmasının en yaygın nedenleri:
- Ödenmeyen maaş veya tazminatlar
- Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi
- Haksız fesih
- İş kazası sonucu doğan mağduriyetler
- İş yerinde mobbing veya kötü muamele
İşçiler tarafından açılabilecek davalar
- Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı gibi tazminat alacaklarına ilişkin davalar
- Ücret alacağı, fazla mesai alacağı, yıllık ücretli izin alacağı gibi alacak davaları
- İş kazasından kaynaklanan tazminat davaları
- İş hukukundan kaynaklanan tespit davaları
- İşe iade davaları
İşveren Açısından Değerlendirme
İşveren tarafından da iş davası açılabilmektedir. İşçi tarafından 4857 sayılı İş Kanunu'na aykırı davranıldığını, iş yeri çalışma koşullarına uyulmadığını, işçinin iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini ihlal etmesi veya hukuka aykırı eylemler gerçekleştirmesi durumunda işveren işçiye karşı dava açabilir.
İşverenin dava açma nedenleri
- Maddi tazminat davası: İşçinin işverenin malına kasıtlı zarar vermesi, ihmalkârlık sonucu şirketin maddi kayba uğraması veya işverenin sırlarını üçüncü kişilerle paylaşması.
- Rekabet yasağını ihlal davası: İş sözleşmesinde rekabet yasağı maddesi varsa ve bu hüküm ihlal edilirse açılabilir.
- Haksız fesih sebebiyle iade davası: Haklı bir neden olmaksızın işten ayrılan işçiye yapılan eğitim masrafları vb. iade talepleri.
- İş sırlarının açıklanması ve haksız rekabet davası
- İşe zarar veren davranışlar nedeniyle dava: Hakaret, kavga, kışkırtma, itibar zedeleyici davranışlar.
İş Davalarında Görevli Mahkeme
Türkiye'de iş davalarına bakmakla görevli mahkeme iş mahkemeleridir. İş mahkemeleri, işçi ve işveren arasındaki anlaşmazlıkların çözümü için kurulan mahkemelerdir. Ülkemizde nüfusu az ve küçük yerleşim birimlerinde iş mahkemesi çoğu zaman bulunmamaktadır. Böyle bir durumda da iş davalarına bakma görevini asliye hukuk mahkemesi üstlenir.
7036 Sayılı Kanun · Madde 2/3 İş mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul ve esaslara göre bakılır.
İş Davalarında Yetkili Mahkeme
Bir iş davasında yetkili mahkeme şu kriterlere göre belirlenir:
- Davanın açıldığı yer: İşçinin işi yaptığı yer mahkemesi yetkilidir.
- İşverenin ikametgâhı: İşverenin kayıtlı adresinin bulunduğu yer mahkemesi de yetkili olabilir.
7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu · Madde 6 İş mahkemelerinde açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Davalı birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. İş kazasından doğan tazminat davalarında, iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
İş Davalarında Uygulanan Yargılama Usulü
İş mahkemeleri, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu madde 7 ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde görülür. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanmaktadır.
İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı ve Süreler
Zamanaşımı, muaccel olmuş bir alacağın mevzuatta belirlenen süre boyunca borçludan talep edilmemesi durumunda artık talep edilemez hale gelmesidir. Bu nedenle iş davalarında aşağıda belirtilen sürelere dikkat etmek gerekmektedir:
- Kıdem ve ihbar tazminatı: 5 yıl
- Ücret alacakları: 5 yıl
- İş kazası tazminatları: 10 yıl (zamanaşımı başlangıç tarihi kaza tarihidir)
- İşe iade davaları: feshten itibaren 1 ay içinde zorunlu arabuluculuğa başvurulmalı, anlaşmama tutanağından itibaren 2 hafta içinde dava açılmalıdır
- Hizmet tespit davalarında hak düşürücü süre: 5 yıl
Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri
2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile kabul edilen resmi tatil ve bayram günleri:
- 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı
- 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
- 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı
- 30 Ağustos Zafer Bayramı
- Ramazan Bayramı
- Kurban Bayramı